سعيد نفيسى
39
زندگينامه عطار نيشابورى ( فارسى )
واضحتر بگويم روستائى ناتراشيده ناخراشيدهاى نبوده است كه در سر پيرى نزد كسى كه 27 سال از او جوانتر بوده است به درس و طلب ارشاد برود و به زودى كارش به جائى برسد كه فريد الدين عطار بشود . مىدانيم كه اين مرد بسيار ارزشمند بوده حتى در احوال او نوشتهاند كه 400 كتاب اهل طريقت يا بيشتر يا كمتر را خوانده است ، خود مىگويد كه پزشك بوده و چنان كه پس از اين خواهد آمد معلوم مىشود كه مردم بسيار به او رجوع مىكردهاند و آثار او گواهى مىدهد كه مرد حكيم متفكر انديشمند دانائى بوده و چنين كسى ممكن نيست هرگز شاگردى كسى را كه 27 سال از او جوانتر بوده است كرده باشد . با اين دلايل هيچ ترديدى نيست كه عطار در زمانى كه جزو شاگردان نجم الدين كبرى شده آنچه ديگر بيش از آن نمىتوان باور كرد اين است كه ده سال جوانتر از او بوده است و اين بالاترين معجزهاى است كه مىتوان دربارهء نجم الدين كبرى قائل شد و بالاترين توهينى است كه مىتوان دربارهء عطار كرد . از طرف ديگر چنان كه پس از اين بحث خواهم كرد عطار در اشعار خود بيش از نود سال دربارهء خويش نگفته است و كسى كه در نود سالگى در 627 در گذشته باشد مىبايست در 537 ولادت يافته باشد و اگر ده سال او را جوانتر از نجم الدين كبرى بدانيم مىبايست در 530 متولد شده باشد و به هر حساب منطقى كه پيش برويم ولادت وى در حدود 530 و 537 مىشود و عمر 114 سال جز افسانه چيز ديگرى نيست و تاريخ 6 شعبان 513 كه دولتشاه مىدهد از هر حيث نادرست است و چون بسيار شگفت است كه كسى در جعل تاريخى حتى روز و ماه آن را هم بسازد و اگر دولتشاه اين كار را كرده باشد بسيار عجيب خواهد بود بيشتر احتمال مىرود كه دولتشاه در نقل يا خواندن تاريخ ولادت عطار اشتباهى كرده باشد و اگر به رقم نوشته بود ممكن بود بگوئيم شايد 531 را 513 خوانده و چون ثلث عشر و خمسمائة مىنويسد بيشتر احتمال مىرود كه در اصل ثلث و خمسين و خمسمائة بوده باشد و كلمهء خمسين را بد نوشتهاند و